Bizans döneminde Milet

Bizans dönemi yerleşim tarihçesine yönelik yeni kazılar

Location

Milet, Antik ve Bizans döneminde Karya denilen Batı Anadolu kıyısında yer alır. Kent, Bizans dönemine dek Latmos körfezinde bir yarım ada idi. MS 2. binde körfez karalaşarak, Menderes'in ırmak ağzı olur. Milet'in deniz yerine pamuk tarlalarıyla çevrili olmasının sebebi budur.

History

Arkaik dönemde büyük bir kent olan Milet, MÖ 494 yılında Persler tarafından fethedilir ve yıkılır. Bu yüzden bugün toprak üstünde görünen yapı kalıntılarının büyük bir kısmı, çok sayıda görkemli yapıların yapıldığı Hellenistik ve Roma dönemindendir. Buna karşın Bizans döneminde ise, yerleşim karakterini büyük oranda etkileyen yeni savunma yapıları kendini göstermektedir. Polis yerine bir kastron (kale kent) oldu. Zaten dar bir alanı çeviren kale surları, önce 7. yüzyılda Araplara, 11. yüzyıldan sonra Türklere karşı savunma sırasında adım adım daha da daraltıldı. Menteşe Beyliği'nin eline geçen Milet yeniden canlandı, zira beylik deniz ticaretini buradan yapmaya başladı. Osmanlıların eline geçince ise önemini kaybetti ve basit küçük bir köy oldu.

Objectives

Geniş bir alana yaygın Antik dönem kentinin, Bizans döneminde nasıl ve ne zaman küçük bir kastron'a dönüştüğü Milet örneğinde açıklanacaktır. Bu dönüşüm eğer Erken Bizans (4.-6. yy) barış döneminde olduysa, ekonominin çökmesini ve nüfusun azalmasını o zamanki toplumsal köklü değişime bağlayan tarihçilerin görüşünü onaylayacaktır. Buna karşın yerleşimin küçülmesi eğer ancak 7. yy'da veya sonra başladıysa, Bizans toplumunda büyük çapta bir iç sorun olduğu sonucu çıkarılamayacaktır. Zira 7. yy'dan sonra, Arap istilalarının bir dış faktör olarak yerleşimin küçülmesine yol açtığı göz önüne alınmalıdır.

History of Research

Yüz yıl önce T. Wiegand, Iustinianos dönemine ait bir kapı yazıtı bulup, bunu kale kapısının bir kirişi olarak yorumlamasıyla, Milet'in Bizans yerleşim tarihçesi başlamıştır. Bu yoruma göre: Dünya kenti olan bu yer 6. yüzyılda, eski büyüklüğünü kaybetmiş ve sadece küçük bir kent haline gelmiştir. Her ne kadar C. Foss bu konuda kuşkularını dile getirdiyse de, kapı yazıtı mı, yoksa duvar yazıtı mı olduğu ayrıntılı bir biçimde tartışıldı ama sonuçsuz kaldı. Son zamanlarda iki yerde ele geçen arkeolojik somut buluntu, Iustinianos döneminde Milet'in Bizans surlarıyla çevrili alanla sınırlı olduğu görüşününden kuşku duyulması gerektiğini göstermiştir: Bunlardan biri, Bizans surlarının dışında B. ve W.-D. Niemeier tarafından kazılan, Iustinianos döneminde faaliyette olan dükkandır. Diğeri ise, H. Stümpel tarafından civarda yapılan jeofiziksel taramada yerleşim dışındaki bir nekropolde, Erken Bizans dönemine ait bir mezarlık kilisesi olduğu anlaşılan büyükçe bir yapı kalıntısına rastlanmasıdır. Ayrıca H. Lohmann kentin territoriyumunda, 5./6. yüzyıla ait görkemli donatılmış çok sayıda Erken Bizans dönemi kilisesi keşfetmiştir. Bütün bu veriler kentin küçülmesine uymamakta ve Wiegand'ın yorumundan kuşku duyulmasını pekiştirmektedir.

Previous Activities

Bizans döneminde Milet araştırma projesinin başlangıcı mezarlık kilisesinin bulunmasıdır. V. v. Graeve 2003 yılında, yapıyı güney-kuzey doğrultusunda kesen, doğudaki her iki drenaj çukurunu temizleterek arkeolojik araştırmalarına başlamıştır. Bu sırada drenaj çukurunun kilisenin tabanına kadar ulaştığı saptanmış ve kilisenin planı üzerine ilk bilgiler alınmıştır.

Recent Activities

2006 yılında mezarlık kilisesinde çalışmalar sürdürüldü ve batıdaki ikinci drenaj çukuru temizlendi. Ayrıca kilisenin doğusunda kazılara başlanmıştır. Bu çalışmalarda Bizans tabakalarının incelenmesi ön plandaydı. Yine de bir açmada, Bizans kilisesinin yaklaşık bir metre altındaki Roma dönemi nekropolü seviyesine kadar inilmiştir. Ayrıca 2006 yılında, Milet'in farklı sur halkaları üzerine bilgi edinmek amacıyla başka bir yerde de sondaj yapılmıştır. Sondaj, mezarlık kilisesi gibi jeofizik ölçümle varlığı anlaşılan Gotlar suru denilen yere yönelikti. Gotlar suru, Antik dönem sur halkasının yenilenmesi anlamına gelmektedir. MS 3. yüzyılda, pax Romana (iç barış dönemi) döneminin bitmesine neden olan Got saldırısı olduğu sırada onarılmıştır.

Methodology

Araştırılan bütün strüktürler, daha önce yapılan jeofiziksel taramalarla keşfedilmişti. Jeofiziksel ölçümler, yapıların planını ortaya koyduğu için, kazı yapmayı gereksiz kılarak, kazı yerine hedefli sondaja olanak sağlamaktaydı. Mezarlık kilisesinde, buluntulara mümkün olduğu kadar az zarar vermesi için önce drenaj çukurları boşaltılmıştır. Bu da bir yüzey araştırmasına denktir.

Results

Got suru kazısı, surun 3. yüzyılda yenilendiğini ve jeofizik ölçümlerin gösterdiği gibi yalnız Antik dönem suru olmadığını ortaya koymuştur. Böylece, eski araştırmaların düşündürdüğü gibi bir küçülme söz konusu olmadığı ve Milet'in 3. yüzyılda geniş çevresiyle var olduğu kesinleşmektedir. Mezarlık kilisesi büyük boyutta bir transeptli bazilikadır. Yapı kompleksi toplam olarak yaklaşık 2000 m² yer kaplamaktadır. Yapının atrium olarak düşünülen batı kanadı, uzun mekanın konumundan sapma göstermekte olup bunun sebebi henüz bilinmemektedir. Kilise doğrudan Roma dönemi mezarları üzerine yapılmış ve mezarları kısmen tahrip etmiştir. Bazilikanın inşaatında, aralarında Roma dönemi galerilerin friz blokları, Hellenistik döneme ait listelerin yer aldığı duvar kesme taşları bulunan Delphinion'un çok sayıda mimari parçası kullanılmıştır. Olasılıkla Milet'in merkezindeki en eski kutsal alan olan Delphinion, kilise inşaatı için yıkılmış olmalıdır. İthal edilen bir ambon merdiven kenarına ait profil, bunun 6. yüzyılda olduğuna işaret etmektedir. Yeni yapının büyüklüğü, görkemi ve küçük bir alanı çevreleyen Bizans surlarının dışındaki konumu, bu surların kiliseden önce inşa edildiğini gösterir. 6. yüzyılda canlı bir kenti boğarcasına bu kadar sınırlayan bir tahkimatın inşa edilmesini gerektirecek herhangi bir tehdit bulunmamaktaydı.

Cooperation / Cooperation partners

Milet'in Bizans dönemi araştırmaları, Prof. Dr. Volkmar von Graeve (Bochum Üniv.) yönetimindeki Milet kazıları çerçevesinde gerçekleştirilmekte ve çok sayıda işbirliği yapılmaktadır:
Prof. Dr. Helmut Brückner, Institut für Geographie, Philipps-Universität Marburg
Prof. Dr. Wolfgang Günther, München
Dr. Alexander Herda, Berlin
Prof. Dr. Manfred Kunter, Gießen
Dr. Henriette Manhart, Staatssammlung für Anthropologie und Paläoanatomie München
Dr. Harald Stümpel, Institut für Geowissenschaften, Christian Albrechts-Universtität Kiel
Dr. Bernhard Weiß, Staatliche Museen Berlin - Münzkabinett

araştırmaları destekleyen kişi ve kuruluşlar

2006 ve 2007 yılı çalışmalarının giderleri Gerda Henkel-Stiftung tarafından karşılanmıştır.

Bibliography

T. Wiegand, Fünfter vorläufiger Bericht über die von den Königlichen Museen in Milet unternommenen Ausgrabungen, in: Sitzungsberichte der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-historische Klasse 1906 VIII (1906) 249-265, 257.
C. Foss, Archaeology and the "Twenty Cities" of Byzantine Asia Minor, AJA 81, 1977, 469-486, 478. Repr. in: ders., History and Archeology of Byzantine Asia Minor (1990) II.
H. Lohmann, Survey in der Chora von Milet. Vorbericht über die Kampagnen der Jahre 1990, 1992 und 1993, AA 1995, 293-328, 323-328; ders., Survey in der Chora von Milet. Vorbericht über die Kampagnen der Jahre 1996 und 1997, AA 1999, 439-473, 465.
P. Niewöhner, Archäologie und die "Dunklen Jahrhunderte" im byzantinischen Anatolien, in: J. Henning (Hrsg.), Post-Roman Towns, Trade and Settlement in Europe and Byzantium II Byzantium, Pliska, and the Balkans, 2007, 119-157.
P. Niewöhner, Die große Friedhofskirche von Milet. Vorbericht über die Ausgrabung einer neu entdeckten Transeptbasilika, Mitteilungen zur Christlichen Archäologie 13, 2007, im Druck.
P. Niewöhner, Byzantinische Steinmetzarbeiten aus dem Umland von Milet, Anadolu ve Çevresinde Ortaçağ 1 2007, 1-28.
Zur Baugeschichte des byzantinischen Milets s. W. Müller-Wiener, Die "Große Kirche" (sog. Bischofskirche) in Milet, IstMitt 23/24, 1973/1974, 131-134; ders., Michaelskirche und Dionysos-Tempel. Baubefunde und Phasengliederung, IstMitt 27, 1977, 94-103; ders., Rundkirche bei der Süd-Mauer [von Milet], IstMitt 31, 1981, 96-99.
Zur Kunstgeschichte des byzantinischen Milets s. O. Feld, Zur kunstgeschichtlichen Stellung der "Großen Kirche", IstMitt 23/24, 1973/1974, 135-137; ders., Bautypus und Ausstattung der Michaelskirche, IstMitt 27/28, 1977/78, 117-125; ders., Eine Kirche für Maria in Miletos, in: C. Striker (Hrsg.), Architectural Studies in Memory of Richard Krautheimer (2001) 67-70.