Σάμος

Ιερό της Ήρας με περίοδο ακμής μεταξύ του 7ου και του 6ου αι. π.Χ., αρχαία πόλη με οχυρώσεις, πασίγνωστο υδρευτικό όρυγμα του Ευπαλίνου (6ος αι. π.Χ.) και βαλανείο των ρωμαϊκών αυτοκρατορικών χρόνων.

Location

Η Σάμος βρίσκεται στο ανατολικό Αιγαίο απέναντι από τη δυτική ακτή της Μικράς Ασίας.

History

Η κατοίκιση του νησιού κατά την αρχαιότητα εστιαζόταν στο νοτιοανατολικό τμήμα του νησιού. Από αρχαιολογικής άποψης ενδιαφέρον παρουσιάζουν δύο θέσεις – η αρχαία πόλη και το ιερό της Ήρας που βρίσκεται σε απόσταση περίπου 6 χλμ. από αυτήν. Λόγω του καλού λιμανιού που διαθέτει στο Πυθαγόρειο και της θέσης της πάνω σε εμπορικούς δρόμους του Αιγαίου και του εσωτερικού της Μικράς Ασίας, η Σάμος απέκτησε σημασία ήδη από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (3η χιλιετία π.Χ.). Κατά την εποχή της κυριαρχίας της μινωικής Κρήτης στο Αιγαίο (2η χιλιετία π.Χ.) αποτέλεσε σταθμό στη θαλάσσια οδό που συνέδεε την Κρήτη με την Μικρά Ασία. Η περίοδος μεγάλης ακμής του νησιού εντοπίζεται στους αρχαϊκούς χρόνους (7ος – 6ος αι. π.Χ.), ιδίως κατά  τους χρόνους του τυράννου Πολυκράτη, η φήμη του οποίου πέρασε στην αιωνιότητα του χάρη στη μπαλάντα του Friedrich Schiller «Το δαχτυλίδι του Πολυκράτη». Από την αρχαία πόλη, την οποία σήμερα καταλαμβάνει το τουριστικό θέρετρο του Πυθαγορείου, σώζονται εξαιρετικά μνημεία, όπως τα αρχαία τείχη, το λιμάνι με την εκτεταμένη προκυμαία και κυρίως το όρυγμα του Ευπαλίνου, ένα αριστούργημα της μηχανικής, μήκους 3 χλμ., το μεσαίο τμήμα του οποίου διέρχεται μέσα από όρος μέσω σήραγγας μήκους 1 χλμ. Στο Ηραίο τα περισσότερα κτήρια σώζονται στο ύψος των θεμελίων. Μια ένδειξη του μεγέθους του ναού, ο οποίος σύμφωνα με τον Ηρόδοτο ήταν κάποτε ο μεγαλύτερος στην Ελλάδα, παρέχει το τμήμα ενός ιστάμενου κίονα. 

Recent Activities

Τρέχουσες έρευνες

Οι τρέχουσες ανασκαφές (σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κύπρου) επικεντρώνονται εν πρώτοις στη διερεύνηση του σημαντικού οικισμού της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού κάτω από το ιερό της Ήρας. Μαζί με την Τροία ΙΙ, την Πολιόχνη στη Λήμνο και τη Θέρμη στη Λέσβο, ο οικισμός αυτός ανήκε σε ένα δίκτυο μεγάλων κέντρων αστικού χαρακτήρα του ανατολικού Αιγαίου. Επιπλέον, η ανασκαφή αφορά στην έρευνα των απαρχών του ιερού, οι οποίες σύμφωνα με τα νέα πορίσματα θα πρέπει σαφώς να τοποθετηθούν στις αρχές της Ύστερης Εποχής του Χαλκού (μέσα 2ης χιλιετίας π.Χ.), εποχή της κυριαρχίας της μινωικής Κρήτης. Τα τελετουργικά σκεύη της εποχής αυτής έχουν μινωικό χαρακτήρα. Η ύπαρξη ακολουθίας τελετουργικών χώρων και βωμών πιστοποιεί τη συνέχεια της λατρείας πέραν των λεγόμενων «Σκοτεινών Αιώνων».

Results

Πορίσματα

Το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο δραστηριοποιείται στη Σάμο από το 1925. Εκτός από τις έρευνες στην αρχαία πόλη, επίκεντρο των εργασιών αποτέλεσε το Ηραίο, ιερό με εξαιρετικό πλούτο ευρημάτων. Εδώ βρίσκονται μαρτυρίες για τις απαρχές της μνημειοποίησης της ιωνικής αρχιτεκτονικής και γλυπτικής. Άλλες κατηγορίες ευρημάτων έχουν έλθει στο φως σε μεγάλη ποσότητα και με εξαιρετικά παραδείγματα, και παρέχουν σημαντικές πληροφορίες για τη λατρεία και τις διεθνείς σχέσεις του ιερού. Ιδιαίτερη μνεία αξίζουν τα ευρήματα χάλκινων και ελεφαντοστέινων αντικειμένων, πολλά από τα οποία προέρχονται από την Εγγύς Ανατολή και την Αίγυπτο, καθώς επίσης τα ξυλόγλυπτα αντικείμενα, τα οποία, λόγω του έλους στο χώρο του ιερού, σώζονται σε σχεδόν μοναδική - για τα δεδομένα του ελλαδικού χώρου – κατάσταση, αλλά κυρίως ο κολοσσιαίος μαρμάρινος κούρος ύψους 4,80 μ. που ανακαλύφθηκε το 1980. Όλα τα ευρήματα εκτίθενται στο Βαθύ, την πρωτεύουσα του νησιού.

Bibliography

Δημοσιεύσεις των μέχρι τώρα πορισμάτων στον  Archäologischen Anzeiger, τις Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Athenische Abteilung (μικρότερες μελέτες); καθώς επίσης στη σειρά  Samos-Reihe που εκδίδεται από το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο. Προκαταρκτικές εκθέσεις δημοσιεύονται στα Jahresberichte des Deutschen Archäologischen Institutes και στην επιθεώρηση Archaeological Reports.