 |
 |
 |
||||||||||||||||||
|
Deutsch | |||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||
Athenische Mitteilungen 121, 2006 |
||||||||||
 |
||||||||||
|
I. Pini, Οι σφραγίδες και τα σφραγίσματα σε λαβές αγγείων από το ιερό της Σύμης Οι σφραγίδες και τα σφραγίσματα σε πήλινα αγγεία αποτελούν ασυνήθιστα ευρήματα για ένα μινωικό ιερό. Από τα παραδείγματα του ιερού της Κάτω Σύμης στη νοτιοανατολική Κρήτη, τα οποία χρονολογούνται στην ΜΜ Ι–ΥΜ ΙΙΙΑ1 εποχή, μπορούν να εξαχθούν σχετικά λίγα συμπεράσματα για τη χρήση τους. Κάποιες από αυτές τις σφραγίδες θα μπορούσαν ίσως να ερμηνευθούν ως αναθήματα. Τα αποτυπώματα σε λαβές αγγείων χρησίμευαν και εδώ, όπως και σε άλλες θέσεις, πιθανότερα ως διακριτικά σημεία παρά για την εξυπηρέτηση διοικητικών σκοπών. ▲ J. Zurbach, Γραμμική Β σε αγγεία: Ερμηνευτική προσέγγιση Μέχρι σήμερα είναι γνωστά γύρω στα 190 αγγεία με επιγραφές της Γραμμικής Β. Η ζώνη διάδοσής τους φτάνει από τη Θεσσαλία ως την Κρήτη μέσω Βοιωτίας, Αττικής και Αργολίδας. Τα περισσότερα απ’ αυτά είναι ψεθδόστομοι αμφορείς, η λειτουργία των οποίων ως αμφορείς μεταφοράς λαδιού και κρασιού δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Δεν αμφισβητείται πλέον σήμερα, ότι το μεγαλύτερο μέρος των αγγείων που βρέθηκαν στη Βοιωτία και την Αργολίδα είναι εισηγμένα από την Κρήτη και ιδίως από τη δυτική Κρήτη. Αν οι ίδιες οι επιγραφές παίζουν ρόλο στην εξαγωγή, αποτελεί ένα άλλο θέμα. Εδώ επιχειρείται να προσδιοριστεί η λειτουργία των αγγείων αυτών βάση των αρχαιολογικών συνόλων. Στο δεύτερο μέρος αναλύονται κάποιες επιγραφές διεξοδικότερα, οι οποίες αποτελούν ευτελή αντίγραφα της Γραμμικής Β, που σίγουρα δεν κατασκευάστηκαν από γραφείς του παλατιού. Φαίνεται ότι οι περισσότερες αυτών των επιγραφών έπαιξαν το δικό τους ρόλο εντός της τοπικής διοικητικής και οικονομικής δομής, δηλαδή εντός ενός παλατιού ή μίας περιοχής. Είναι δυνατό οι επιγραφές να λειτουργούσαν με σκοπό την απογραφή αγροτικών προϊόντων, τα οποία κατέληγαν από την επαρχία με τη μορφή παράδοσης στο παλάτι. Όπως όλα τα υπόλοιπα μυκηναϊκά κείμενα, έτσι και οι επιγραφές παρήχθησαν εντός του παλατιού και δε μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως απόδειξη για την ύπαρξη ενός ‘ελεύθερου εμπορίου’ ή ‘ελεύθερων’ πόλεων στην Κρήτη. Το ότι οι αμφορείς μετά επαναχρησιμοποιήθηκαν και εξήχθησαν είναι ξεκάθαρο. Σε αυτό το πλαίσιο παρήχθησαν και κάποιες πλαστές επιγραφές, που δείχνουν ξεκάθαρα τη δημοτικότητα των κρητικών προϊόντων στην ηπειρωτική χώρα. Μαζί με τις λίγες επιγραφές σε αγγεία πόσεως αποτελεί το εδώ παρουσιαζόμενο σύνολο μία σημαντική πηγή για τις γνώσεις της γραφής στην υστερομηκυναϊκή κοινωνία. Προφανώς ήταν γνωστή και σε ανθρώπους, που οι ίδιοι δεν μπορούσαν να γράψουν, αλλά μπορούσαν να αναγνωρίσουν μόνο την όψη των συμβόλων, κάτι που αποτελεί μία αναγκαία προϋπόθεση για την ύπαρξη τέτοιων ψευτοεπιγραφών. ▲ G. Hölbl, Τα Αιγυπτιακά στο ναό της Αφροδίτης στη Θήρα Στο παρόν άρθρο δημοσιεύονται τα ανευρεθέντα Αιγυπτιακά στο ναό της Αφροδίτης της Αρχαίας Θήρας (στο διάσελο της Σελλάδας) από το 1998 ως το 2002, τα οποία και ανήκουν στο αναθηματικό υλικό της πρώιμης φάσης του ιερού (8ος – 7ος αι. π. Χ.). Το εύρημα των 18 αντικειμένων ταξινομείται σε τρεις κατηγορίες: ειδώλια από φαγεντιανή με τη μορφή του Νέφερτομ, του Αρποκράτη, του Μπες και του Πτα, τα οποία ναι μεν αποτελούν αιγυπτιακά πρωτότυπα, περαιτέρω φυλακτά-σφραγίδες σύνθετης προέλευσης (ένα σκαραβαίος από στεατίτη σίγουρα αιγυπτιακός, ένα παλαιστινιακός σκαραβαίος από στεατίτη, ένας συριακός σκαραβαίος από αιγυπτιακό μπλε και ένα φοινικικό σκαραβοειδές από γυαλί) όπως επίσης και λίγα θραύσματα από αγγεία από φαγεντιανή. Απ’ αυτά προέρχεται πιθανώς ένα από ένα αιγυπτιακό αρύβαλλο της 25ης Δυναστείας, ενώ τα υπόλοιπα αποτελούν προϊόντα του ροδιακού εργαστηρίου φαγεντιανής του 7ου αι. π. Χ. Τα αιγυπτιακά φυλακτά παρουσιάζουν αξιοσημείωτες σχέσεις με το αιγυπτιακό-ανατολικό εύρημα της Ερέτριας (Εύβοια), το οποίο προέρχεται από υστερογεωμετρικό σύνολο. Για τη μεσολάβηση λοιπόν των εδώ παρουσιαζομένων Αιγυπτιακών μπορεί να υποτεθεί όχι μόνο το φοινικικό αλλά και το ευβοϊκό εμπόριο. Τα αντικείμενα αυτά καθ’ αυτά αποτελούν, όπως και σε αναθηματικούς αποθέτες άλλων ιερών γυναικείων θεοτήτων, μάρτυρες του αιγυπτιακού πολιτιστικού στοιχείου στη γεωμετρική και αρχαϊκή Ελλάδα. ▲ K. İren, Ένας νέος ζωγράφος από τη βόρεια Ιωνία Σε αντίθεση με την έρευνα της αγγειογραφίας της ηπειρωτικής Ελλάδος μπορούσε να εντοπίσει κανείς μέχρι τώρα πολύ λίγους ζωγράφους της αρχαϊκής εποχής από την ανατολική Ελλάδα. Ο συγγραφέας επιθυμεί στο παρόν άρθρο να προσελκύσει την προσοχή του αναγνώστη σε συγκεκριμένα ταφικά κτερίσματα από παλιές ανασκαφές στο νεκροταφείο της Πιτάνης. Με αρκετή βεβαιότητα μπορεί κανείς να υποθέσει ότι τα συγκεκριμένα αγγεία με φρίζες ζώων έχουν ζωγραφιστεί από το ίδιο χέρι. Με βάση κάποιες χαρακτηριστικές ιδιότητες των ζωγραφισμένων μορφών του θα επιθυμούσε κανείς να ονομάσει το νέο αυτό ζωγράφο ‘Ζωγράφο των οφθαλμών-ιχθύων’, ο οποίος πιθανότατα έδρασε στη βόρεια Ιωνία γύρω στα 580 π. Χ. Ένας λέβητας που προέρχεται από το ίδιο ταφικό σύνολο, όπως και ένα πινάκιο του Ζωγράφου των οφθαλμών-ιχθύων αξίζει μία ιδιαίτερη προσέγγιση λόγω της μοναδικότητας του. Μελετάται ξεχωριστά σε ένα παράρτημα. Το εγχάρακτο σύμβολο και η μικρή μορφή σε αυτό τον λέβητα αποτελούν πιθανόν ενδείξεις, που συνδέονται με το θεό Απόλλωνα. ▲ U Knigge, Ένα ταφικό μνημείο των Αλκμεωνίδων στον Κεραμεικό Η ερμηνεία της μοναδικής απεικόνισης ενός άνδρα με ραβδί και ξίφος στην επονομαζόμενη πώρινη στήλη στον Κεραμεικό οδηγεί σε μία νέα ταύτιση του απεικονιζόμενου, τον οποίο ο ανασκαφέας Karl Kübler είχε ταυτίσει με το Σόλωνα. Σημαντικά επιχειρήματα συνηγορούν κατά της ερμηνείας του Κübler, μεταξύ άλλων τα λαλούν σύμβολα του αθλητικού, νεαρού άνδρα, όπου η βακτηρία κατανοείται ως σύμβολο της πορείας και του νόστου της πατρίδας ενός εξόριστου. Η έκθεση της στήλης μαζί με μία βάση, που βρέθηκε στον Κεραμεικό, όπου πιθανόν αναφέρονται δύο Αλκμεωνίδες, θα μπορούσε να οδηγήσει στην ταύτιση του ονόματος του ανδρός της στήλης: πιθανόν να είναι ο ολυμπιονίκης Αλκμέων, για τον οποίο μαζί με τον υιό του Μεγακλή στήθηκε ένα ταφικό μνημείο, το οποίο αποτελείται από μία στήλη, που πλαισιώνεται από δύο σημάδια νίκης. Περαιτέρω θα ανήκουν δύο σημαντικοί τάφοι στους δύο αναφερόμενους στη βάση νεκρούς, στον πατέρα Αλκμέοντα και στον υιό Μεγακλή. Πάνω τους υψώνεται ένας τύμβος, ο οποίος μπορεί να ερμηνευτεί ως επιτύμβιο μνημείο των Αλκμεωνίδων. Το ιερό των Τριτοπατρέων, το οποίο βρίσκεται στην ανατολική πλευρά του τύμβου, θα μπορούσε να είχε λειτουργήσει για αυτό το γένος ως χώρος της λατρείας του γένους. ▲ M. Weber, Tα λατρευτικά αγάλματα της Αφροδίτης Ουρανίας του δεύτερου μισού του 5ου αι. π. Χ. στην Αθήνα/Αττική και ο νόμος του δικαιώματος του πολίτη του 451/0 π. Χ. Το άρθρο πραγματεύεται γνωστές εκδοχές τριών αγαλμάτων της Αφροδίτης Ουρανίας ως λατρευτικά αγάλματα λαμβάνοντας υπόψη τα ιερά της από δήμους της Αθήνας / Αττικής και διερωτάται για την πολιτική λειτουργία τους από το δεύτερο μισό του 5ου αι. π. Χ. Είναι δυνατό να αναπαραστήσουμε τα λατρευτικά αγάλματα τριών ιερών δήμων: 1) ο τύπος της Αφροδίτης Brazzà για το δημοτικό ιερό στη Μελίτη στη βόρεια κλιτύ του Αγοραίου Κολωνού, 2) ο τύπος της Αφροδίτης Doria-Pamfili για το δήμο της Ελευσίνας στη Δάφνη και 3) ο τύπος της Αφροδίτης Γόρτυνας για το τοπογραφικά μη προσδιοριζόμενο δημοτικό ιερό ενός αγνώστου δήμου στον Ιλισσό. Άγνωστο παραμένει το λατρευτικό άγαλμα για ένα ιερό της Αφροδίτης στη βόρεια κλιτύ της Ακρόπολης, για το οποίο εδώ προτείνεται να αποδοθεί στο δήμο των Κυδαθηναίων. Μόνο ο Παυσανίας μας παραδίδει το ιερό του δήμου των Αθμονέων / Μαρούσι. Η ανέγερση των συγκεκριμένων ιερών της Αφροδίτης από του δήμους σε συνάρτηση με τη νομοθεσία για το δικαίωμα του πολίτη αποτέλεσε συμπέρασμα στο παρόν άρθρο μέσω του συνδυασμού των φιλολογικών πηγών και των αρχαιολογικών τεκμηρίων. Το ιστορικό υπόβαθρο καθόρισε την εικονογραφία των συγκεκριμένων λατρευτικών αγαλμάτων της Αφροδίτης Ουρανίας, τα οποία σώζονται με λίγα πρωτότυπα θραύσματα στο Δαφνί και τον Ιλισσό και σε μη ολοκληρωμένα ρωμαϊκά αντίγραφα για τους δήμους της Ελευσίνας και της Μελίτης και τον άγνωστο δήμο στον Ιλισσό. ▲ K. Hallof, ‘Όροι Υποθηκών’ από τον Κεραμεικό Δημοσιεύονται επτά επονομαζόμενοι ‘όροι υποθηκών’ (termini fundorum pigneratorum) από τον Κεραμεικό στην Αθήνα και πραγματεύονται ιστορικά ζητήματα δικαίου, που συνδέονται με τις επιγραφές. ▲ B. Freyer-Schauenburg, Μονομάχοι στη Σάμο Τα ανάγλυφα με απεικονίσεις από αγώνες μονομάχων και venationes, τα οποία και παρουσιάζονται εδώ, εκτός από δύο νέα ευρήματα της ελληνικής εφορείας, μαρτυρούν τη δραστηριότητα γλυπτών στην Σάμο τον 2ο και 3ο αι. μ. Χ. Δύο ανάγλυφες πλάκες όπως επίσης και δύο θραύσματα προέρχονται από μία ζωφόρο των μέσων του 2ου αι. μ. Χ., όπου και αντιπροσωπεύονται και τα δύο εικονογραφικά θέματα. Για την αρχική θέση των εν μέρει σε δεύτερη χρήση ανάγλυφων μπορούν να διατυπωθούν μόνο υποθέσεις. Πιθανώς συνδέονται με ένα ταφικό μνημείο ενός μονομάχου στην ευρύτερη περιοχή της αρχαίας πρωτεύουσας μέχρι την επικράτεια της χώρας. Από εκεί προέρχεται (όμως από δεύτερη χρήση) ένα άλλο ανάγλυφο διοργανωτή αγώνων του δεύτερου μισού του 2ου αι. μ. Χ. με αποσπασματικά σωζόμενα τμήματα από δύο ζευγάρια μαχητών στην συνηθισμένη ταξινόμηση κατ’ ομάδες ενός retiarius και ενός βαριά οπλισμένου. Οι ανάγλυφοι πεσσοί με την απεικόνιση κάθε φορά ενός μονομάχου, οι οποίοι είναι προπαντός πολύ διαδεδομένοι στην Μικρά Ασία, αντιπροσωπεύονται στην Σάμο με δύο παραδείγματα, ένα εκ των οποίων σώζεται μόνο θραυσματικά. Σύμφωνα με το υλικό τους (ένας υποδυέστερος ασβεστόλιθος), το μέγεθος τους και την απεικόνιση τους πρόκειται πιθανώς για ζεύγος. Η κατηγορία των επιτύμβιων ανάγλυφων αντιπροσωπεύεται από ένα κρατικό, και ταυτόχρονα αρκετά φθαρμένο παράδειγμα με απεικόνιση και επιτύμβιο ποίημα από το Ποτοκάκι, όπως επίσης από ένα πολύ μικρό ανάγλυφο χωρίς προέλευση, το οποίο αναπαριστά στην πρόσθια όψη ένα retiarius. ▲ A. Avram – O. Bounegru, Επιγραφές της Νίκαιας και της Νικομήδειας από την ταξιδιωτική αναφορά του Botho Graef (1889) Αντικείμενο του άρθρου αποτελούν 24 επιγραφές από τη Νικομήδεια, τη Νίκαια και την γύρω περιοχή, τις οποίες ο Botho Graf είχε σχεδιάσει και περιγράψει συνοπτικά. Ένδεκα επιγραφές ήταν ήδη γνωστές, 13 όμως (όλες των αυτοκρατορικών χρόνων) δημοσιεύονται εδώ για πρώτη φορά εξαιτίας των σχεδίων, που περιείχε το αρχείο του. Μερικές απ’ αυτές επιτρέπουν πληρέστερες διευκρινίσεις τοπογραφικής φύσεως. ▲ L. K. Bournias, »Serpens amplexus…«. Αποκατάσταση της ερμηνίας κάποιων υστερορωμαϊκών θραυσμάτων πήλινων πλακιδίων από την Αθήνα Το παρόν άρθρο αναφέρεται στη μελέτη ορισμένων νέων ή αδημοσίευτων θραυσμάτων που ανήκουν σε δύο συγγενικές εικονογραφικές εκδοχές πήλινων ανάγλυφων πλακιδίων. Προέρχονται από ανασκαφές στην Αθήνα και εικονίζουν τον στραγγαλισμό ενός γυμνού ζεύγους από δύο μεγάλα φίδια. Εξετάζεται η εικονογραφία, η χρονολόγηση και η χρήση τους, καθώς και ο συσχετισμός τους με ορισμένα ήδη γνωστά ευρήματα – λύχνους, φυλαχτά, μωσαϊκά – που επέτρεψαν την αναγνώριση σε αυτά της προσωποποίησης του φθόνου. Στο δεισιδαίμον περιβάλλον του ύστερου 4ου και του πρώιμου 5ου αι. μ. Χ. τα συγκεκριμένα πλακίδια πρέπει να αποτελούσαν δημοφιλή αποτρόπαια του »βάσκανου οφθαλμού«. Συμπεριλαμβάνονται έτσι ανάμεσα στα πιο ενδιαφέροντα από πολλά ανάλογα μαγικά αντικείμενα και ξόρκια. ▲ K. F. Krösser, Ένα ιδιωτικό οικιστικό συγκρότημα στο Ηραίο της Σάμου και η ιστορία του Τα αποτελέσματα που παρουσιάζονται στο παρόν άρθρο αποτελούν μέρος των αποτελεσμάτων μίας ανασκαφής, η οποία διεξήχθη στις χρονιές 1964-65 υπό τη διεύθυνση του E. Homann-Wedeking. Δημοσιεύεται το χειρόγραφο του και παρουσιάζονται κάποιες συμπληρωματικές σκέψεις σχετικά με την αρχιτεκτονική των συγκεκριμένων οικιών. Το εδώ παρουσιαζόμενο συγκρότημα βρίσκεται στο τετράγωνο I/K/L – 5/6 του Ηραίου και μπορούν να αναγνωριστούν αρκετές οικοδομικές φάσεις. Το κτήριο της πρώτης φάσης πιθανότατα χτίσκηκε ήδη στα τέλη του 1ου αι. μ. Χ., της δεύτερης φάσης περίπου 100 χρόνια αργότερα. Αν το αυτοκρατορικό συγκρότημα μπορεί να αναπαρασταθεί εξ ολοκλήρου ως μία οικία ή ως δύο παράλληλες και γειτνιάζουσες οικίες, είναι κάτι που δεν μπορεί να αποφασιστεί με βεβαιότητα. Υποστηρίζεται περισσότερο η λύση των δύο φάσεων. Μετά την καταστροφή τα δύο κτήρια ανακαινίζονται και προφανώς ενοποιούνται σε ένα σύνολο. Η παλαιοχριστιανική οικία που ανοικοδομείται αργότερα, γύρω στο 500 μ. Χ. φαίνεται να είναι, όπως αυτή μπορεί να αποκατασταθεί από τα πενιχρά της λείψανα, μία μικρή αγροικία, η οποία χρησιμοποιείται τόσο ως οικιστικός χώρος όσο και ως χώρος οικονομικής ζωής. ▲ |
|
|||||||||
|
||||||||||
